Ayakta Plantar fasyanın (ayak tabanı fasiası), medial kalceneal tuberrosite’in (kalkeneusun iç çıkıntısı) proksimal yapışma yerinin tekrarlayan mekanik zorlanmalar veya bilinmeyen nedenlerle aşırı gerilmesi sonucu plantar fasiit gelişir.

Plantar fasiya yürümenin topuk kalkış fazında “Windlass (çıkrık) mekanizması”nda önemli bir rol oynar. Yürümede, basma fazının basında gevşeyen plantar fasya sonunda 1. Metalars başı internal rotasyon yaparken, topuk eksternal rotasyon yaparak, longutidunal arkı gerer. Zorlu yürüme ve atletik aktivitelerde bu germe gevşeme siklüsü bozulur ve germe şiddeti artar.

Plantar fasiit genellikle idiopatik veya tekrarlıyan mekanik zorlanmalara sekonder olarak gelişir. Sert ve aşırı pronasyonda ayak postürü, gastroknemius-soleusun yeterince gevşememesi atletlerde planter fasiit nedenidir. Dorsifleksiyon kontraktürü ve obesite planter fasiit gelişme ihtimalini arttırır. Kalkaneousun periostal proliferasyonu sonucu olan spurlarla (topuk dikeni) birlikte görülür. Orta yaş ve yaşlı hastalarda aşırı ayakta duran ve yürüyenlerde (polis topuğu), koşucu ve atletlerde ve aşil tendonu kısalmalarından sonra sık görülür.

Klinik semptomların başında ağrı gelir. Hasta topukta sabah yataktan kalkınca ağrı duyar. Hafif vakalarda ağrı, koşma dışında gün boyu hissedilmez. Ağır vakalarda yoğun ağrı gün boyu devam eder özellikle aşırı ayakta durma, koşma ve yürümeden sonra artar.

Genç insanlarda topuk ağrısı (fasiit), yaralanma sonucu, Ankilozan spondilit, Reiter veya Psoriatik Artrit sonucu olarak değerlendirilir.

Fiziksel muayenede şişme olmadan medical kalkaneal tuberkülde palpasyonla lokal hassasiyet olur. Parmakların pasif dorsifleksiyonu ile planter fasya gerilmesi sonucu rahatsızlık hissedilir. Ayrıca ayağın aşırı eversiyonu ve pronasyonunda huzursuzluk ve rahatsızlık oluşur.

Patolojik bulgular, fasya-kemik kompleksinde mikro yırtılmalar, kronik dejeneratif ve tekrarlıyan inflamatuar proçes ile mukoid dejenerasyon, nekroz ve metaplaziyi içerir.

Tanı, anemnez ve fiziksel muayene ile konur. Pes planus ve topuk dikeni ile ilişkili olduğundan radyografi, MRI ve sonografi tanı da yararlı olur.

Ayırıcı tanıda; kalkaneal bursit, plantar ligamen zorlanması, tarsal tünel sendromu ve sakral radikülopati söylenebilir.

Plantar fasiit tedavisinde; Akut fazda buz uygulaması, istirahat ve antieflamatuar ilaçlar kullanılır. Buz uygulaması 3-5 gün için günde 3-4 kez 15-20 dk olarak tatbik edilir. Süre uzatılırsa medical tuberkülde irritasyona sebep olur. Bu dönemde lokal kortikosteroid ve anestezik enjeksiyon tavsiye edilir. Ayrıca; ayağa istirahat ve gece splinti verilir. Ancak istirahatin süresi doku iyileşmesine yeterli süre olarak saptanır ve hemen egzersiz programına alınır(plantar fasia egzersizleri, bisiklet, su içi egzersiz gibi).

Tam doz antieflamatuar tedavi 7-10 devam edilir ve gerekirse analjezik ilave edilir.

İyileşme fazında ise İontoforez, fonoforez gibi fizik tedavi yöntemlerinden yararlanılır. Ayağın aşırı pronasyonunu engelliyen medikal ark destekli yumuşak tabanlıklar ve uygun ayakkabılar tavsiye edilir. Plantar fasiya, aşil tendonuna ve hamstring gruba germe egzersizleri uygulanır. Hastalara özellikle spor yapıyorsa hastalık ve korunma hakkında eğitim verilir. Hasta obez ise kilo vermesi tavsiye edilir. Plantar fasiit iyileşmesi 6-12 hafta olarak bildirilmiştir. Başarısız vakalarda cerrahi eksizyona başvurulabilir.

Share